APPLYING GENRE-BASED TEACHING TO DEVELOP LITERARY COMPETENCE FOR JUNIOR HIGH SCHOOL STUDENTS THROUGH MODERN VIETNAMESE SHORT STORIES / VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VĂN HỌC CHO HỌC SINH THCS QUA TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM HIỆN ĐẠI

Abstract

In the context of educational innovation under the 2018 General Education Program, shifting from knowledge-based teaching to competence development, particularly literary competence, is becoming a core requirement for the Literature subject. This article focuses on researching the solution of applying genre-based teaching to modern Vietnamese short stories – an important literary segment at the Junior High School level – to overcome the current passive and shallow teaching situation. Based on the analysis of characteristic poetic elements such as story situations, characters, narrative voice, and point of view, the study proposes a system of four synchronous pedagogical measures: orienting the reception of foundational genre knowledge, organizing a scientific 4-step text decoding process, constructing a system of differentiated questions according to cognitive levels, and flexibly applying active teaching methods. The feasibility of these measures was verified through pedagogical experimentation with the text “Bay chim chia voi” (The Flock of Wagtails) by Nguyen Quang Thieu at Quang Son Secondary School, Thai Nguyen. The experimental results showed a clear positive change: the experimental class had a higher percentage of students achieving Excellent grades (24.2%) compared to the control class (14.3%), with no students failing to meet requirements; more importantly, students began to form genre-based thinking and knew how to self-exploit and appreciate new texts outside the curriculum. The study affirms that empowering students with decoding tools based on genre codes is the most effective way to transform knowledge into sustainable aesthetic competence for learners.

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, việc chuyển dịch từ dạy học trang bị kiến thức sang phát triển năng lực, đặc biệt là năng lực văn học, đang trở thành yêu cầu cốt lõi của bộ môn Ngữ văn. Bài báo này tập trung nghiên cứu giải pháp vận dụng dạy học theo đặc trưng thể loại đối với truyện ngắn Việt Nam hiện đại – một mảng văn học quan trọng ở bậc Trung học cơ sở – nhằm khắc phục tình trạng dạy học thụ động và thiếu chiều sâu hiện nay. Trên cơ sở phân tích các yếu tố thi pháp đặc trưng như tình huống truyện, nhân vật, ngôi kể và điểm nhìn, nghiên cứu đề xuất hệ thống 4 biện pháp sư phạm đồng bộ gồm: định hướng tiếp nhận tri thức nền tảng về thể loại, tổ chức quy trình giải mã văn bản khoa học theo 4 bước, xây dựng hệ thống câu hỏi phân hóa theo các mức độ nhận thức và vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực. Tính khả thi của các biện pháp này đã được kiểm chứng thông qua thực nghiệm sư phạm với văn bản "Bầy chim chìa vôi" (Nguyễn Quang Thiều) tại trường THCS Quang Sơn, Thái Nguyên. Kết quả thực nghiệm cho thấy sự chuyển biến tích cực rõ rệt: lớp thực nghiệm có tỉ lệ học sinh đạt điểm Giỏi cao hơn (24,2%) so với lớp đối chứng (14,3%) và không còn học sinh chưa đạt yêu cầu; quan trọng hơn, học sinh đã bước đầu hình thành tư duy thể loại, biết cách tự khai thác và cảm thụ các văn bản mới ngoài chương trình. Nghiên cứu khẳng định rằng việc trao cho học sinh công cụ giải mã dựa trên mã thể loại chính là con đường hiệu quả nhất để chuyển hóa tri thức thành năng lực thẩm mỹ bền vững cho người học.